مکیدن انگشت و پستانک: فراتر از یک عادت کودکانه
مکیدن انگشت یا پستانک در نوزادی یک رفلکس طبیعی است که به آرامش کودک کمک میکند. با این حال، اگر این عادت بعد از ۴-۳ سالگی ادامه یابد، میتواند منجر به مشکلاتی شود. مطالعات اخیر نشان دادهاند که شدت و مدت زمان مکیدن نقش کلیدی در میزان آسیبرساندن به دندانها و فک دارد. به عنوان مثال، کودکانی که با شدت بیشتری مک میزنند یا برای مدت طولانیتری این عادت را ادامه میدهند، بیشتر در معرض ناهنجاریهای دندانی قرار دارند.کلینیک دند انپزشکی سوفیا یکی از بهترین مراکز دندانپزشکی است اگر به دنبال دندانپزشکی اطفال در تهران هستید این مجموعه انتخاب هوشمندانهای است.
تأثیر بر همترازی دندانها و بایت (گاز گرفتن)
اپن بایت (Open Bite): شایعترین مشکلی که در اثر مکیدن انگشت یا پستانک ایجاد میشود، اپن بایت قدامی است. در این حالت، دندانهای جلویی بالا و پایین حتی زمانی که دهان بسته است، با هم تماس پیدا نمیکنند و یک فضای باز بین آنها وجود دارد. تحقیقات جدید بر این نکته تاکید دارند که هرچه عادت مکیدن زودتر متوقف شود، احتمال برگشتپذیری این مشکل و عدم نیاز به درمانهای ارتودنسی پیچیده بیشتر است.
پروتراژن دندانهای بالا (Protrusion of Upper Incisors): فشار مداوم انگشت یا پستانک به دندانهای جلویی بالا میتواند باعث برجستگی و جلو آمدن آنها شود. این وضعیت نه تنها زیبایی لبخند را تحت تأثیر قرار میدهد، بلکه دندانها را در برابر ضربه و آسیبپذیری بیشتر میکند.
کراس بایت خلفی (Posterior Crossbite): در برخی موارد، به خصوص در کودکانی که به طور مکرر انگشت یا پستانک خود را بین دندانهای کناری قرار میدهند، ممکن است کراس بایت خلفی نیز ایجاد شود. این بدان معناست که دندانهای بالایی به جای اینکه روی دندانهای پایینی قرار بگیرند، داخل آنها قرار میگیرند.
تأثیر بر رشد فک و صورت
علاوه بر تأثیر مستقیم بر دندانها، عادات دهانی نامناسب میتوانند بر رشد و تکامل استخوانهای فک و صورت نیز تأثیر بگذارند. به عنوان مثال:
کام باریک و بلند (High-Arched Palate): مکیدن طولانی مدت میتواند منجر به باریک و بلند شدن کام (سقف دهان) شود. این موضوع میتواند بر نحوه قرارگیری زبان تأثیر گذاشته و در برخی موارد مشکلات تنفسی یا گفتاری را به دنبال داشته باشد.
ناهنجاریهای فکی (Jaw Abnormalities): در موارد شدیدتر، ممکن است ناهنجاریهایی در رشد فک بالا یا پایین ایجاد شود که نیازمند مداخلات ارتودنسی یا حتی جراحی در آینده باشند.
تأثیر بر گفتار و بلع
ناهنجاریهای دندانی و فکی ناشی از عادات دهانی میتوانند بر الگوهای گفتاری و بلع کودک نیز تأثیر بگذارند. به عنوان مثال، اپن بایت ممکن است باعث لیسپ (تلفظ اشتباه حروف س و ز) شود. همچنین، ممکن است الگوی بلع به سمت بلع غیرطبیعی (thrusting of the tongue) تغییر کند که خود میتواند به پایداری ناهنجاریهای دندانی کمک کند.
جدیدترین رویکردها در مدیریت عادات دهانی نامناسب
رویکردهای نوین در مدیریت این عادات بر ترکیبی از مداخلات رفتاری و در صورت لزوم، ابزارهای دندانپزشکی تأکید دارند:
آگاهیبخشی و آموزش والدین: این نخستین و مهمترین گام است. والدین باید از تأثیرات مخرب این عادات آگاه شوند و تشویق به قطع عادت در سنین پایینتر شوند. تأکید بر عدم سرزنش کودک و ایجاد محیطی آرام و بدون استرس برای ترک عادت بسیار مهم است.
تقویت مثبت و تشویق: به جای تنبیه، استفاده از روشهای تقویت مثبت و پاداش برای کودکانی که تلاش میکنند عادت را ترک کنند، بسیار مؤثرتر است. برای مثال، هر شب که کودک انگشتش را نمیمکد، یک ستاره در نمودار پاداش دریافت کند.
یادآوریهای دیداری و لمسی: در مواردی، میتوان از ابزارهای سادهای مانند بانداژ یا لاکهای تلخکننده برای یادآوری به کودک برای عدم مکیدن انگشت استفاده کرد. این روشها باید با احتیاط و با در نظر گرفتن سن و همکاری کودک به کار روند.
مداخلات دندانپزشکی پیشگیرانه: دندانپزشکان اطفال میتوانند نقش مهمی در تشخیص زودهنگام و مدیریت این عادات ایفا کنند.
ابزارهای ارتودنسی غیرثابت (Removable Appliances): در مواردی که عادت مکیدن ادامه دارد و کودک قادر به ترک آن نیست، میتوان از ابزارهای ارتودنسی غیرثابت مانند “کرکره زبان” (Tongue Crib) استفاده کرد. این ابزارها با ایجاد یک مانع فیزیکی، از قرار گرفتن انگشت یا زبان در جایگاه نامناسب جلوگیری میکنند. طراحیهای جدید این ابزارها تلاش کردهاند تا راحتی بیشتری برای کودک فراهم کنند.
تمرینات میوفانکشنال (Myofunctional Exercises): این تمرینات شامل آموزش صحیح وضعیت زبان، بلع و تنفس به کودک است. هدف از این تمرینات تقویت عضلات دهان و صورت و اصلاح الگوهای غلط است. تحقیقات اخیر نشان دادهاند که ترکیب این تمرینات با سایر روشها میتواند نتایج درمانی را بهبود بخشد.
مداخلات روانشناختی: در برخی موارد، مکیدن انگشت میتواند ریشههای روانشناختی داشته باشد، به خصوص اگر کودک در محیط استرسزا یا پرتنش قرار داشته باشد. در این موارد، همکاری با یک روانشناس کودک میتواند برای شناسایی و رفع عوامل استرسزا و کمک به ترک عادت مفید باشد.
نتیجهگیری
عادات دهانی نامناسب مانند مکیدن انگشت، شست یا پستانک، اگرچه در دوران نوزادی طبیعی هستند، اما ادامه آنها پس از سنین مشخص میتواند پیامدهای جدی بر سلامت دندان، فک و صورت کودک داشته باشد. آگاهیبخشی به والدین، تشخیص زودهنگام توسط دندانپزشک، و استفاده از رویکردهای ترکیبی شامل مداخلات رفتاری، ابزارهای دندانپزشکی پیشگیرانه و در صورت لزوم، تمرینات میوفانکشنال و مداخلات روانشناختی، کلید اصلی در پیشگیری و مدیریت مؤثر این مشکلات است. هدف نهایی، تضمین سلامت دهان و دندان و رشد طبیعی فک و صورت کودک برای داشتن لبخندی زیبا و عملکردی سالم است. کلینیک سوفیا انتخاب مناسبی برای خدمات دندانپزشکی کودکان است و برای دریافت اطلاعات بیشتر میتوانید با این مجموعه در تماس باشید
